Загадка Богдановича

Над клумбай пачала пырхаць мятлушка, залаціста-рудая, з чорнымі закрайкамі кры-лаў. Было так ціха, што чутно было шаля-сценне гэтых крыл. Свяціла сонца, і ад яго сухога бляску як бы нейкі цень ляжаў на зямлі...

Багдановіч расплюшчыў вочы. Ціха. Гарэ-ла лямпа. Фіялетавым змрокам набрыняла акно. Ён павярнуў галаву і паглядзеў у кут. Сагнутага ценю таго чалавека там ужо не было.

Так праходзілі ночы. Наставалі дні. У Ялце была вясна.

Ён пачаў часцей выходзіць на вуліцу. Га-дзінамі ён мог сядзець, знерухомеўшы, і грэцца на сонцы. Хада стамляла яго. Забівала дыхание. Тады горача, неўтаймавана стукала ў скроні. Калі праходзіла гэта, казы-тліва і суха пачынаў гарэць лоб. I балела чамусьці над брывом. «Так, жыццё,— думаў ён.— Што ж рабіць? Можа наибольшая муд-расць для безнадзейна хворага — прымі-рыцца з ім. Спакойна глядзець, думаць і адчуваць. Што павінен ён зразумець, калі надыдзе апошняя яго хвіліна?»

Думкі зноў былі пра вершы.

У Мінску ён перачытаў «Вянок». Тады ду-малася так: недахватаў розных гібель, бо кніжка, што ні кажы, маладая, пісалася ў 17—20 год. Але ж... Але ж ёсць у ёй і твор-часць, і натхненне, і сур'ёзная праца. Частку вершаў ён выкасаваў, другія пры выпадку трэба было б абгладзіць.

Тут, у Ялце, абгладжваліся вершы цяжка. «I не трэба,— падумаў ён.— Гэта ўсё праз хваробу. Праз хвараблівы стан душы. Проста выкасаваць — і ўсё». I здзівіўся палёгцы, што прыйшла з гэтай думкай. Здагадаўся: днём ён яшчэ больш, чым ноччу, баяўся таго чалавека — Сальеры.

Як бы там ні было, у яго ўсё ж ёсць кніж-ка. I ёсць яшчэ вершы беларускага складу. Можа на гэтым яго зразумеюць і апраўда-юць нашчадкі. I даруюць тое, чаго не паспеў зрабіць. Зробяць іншыя, зробіць Купала. Бессумненна, у таго вялікая будучыня. Такая здольнасць да абнаўлення, да пашырэн-ня абсягу тэм і думак. I якія рытмы, якая лексіка, якое пачуццё мовы!

   Што сказаць, ён зайздросціў Купалу і не баяўся прызнацца сабе ў гэтым. Яго ж, Баг-дановіча, песенька была спета.

На вуліцы, здаралася, ён, прыпыніўшыся, разглядваў сябе ў шкле вітрын. Божа, так схуднець! I здзіўляла яшчэ другое: так стаў падобны на бацьку! Раней ён заўсёды ду-маў, што падобны на маці. А цяпер, як у бацькі, выпукліліся надброўі і гэтаксама па-нурыліся вусы. I прабіўся ў вачах сухі, насця-рожлівы бляск.

I тэта было яшчэ адным, што мірыла яго цяпер з бацькам.

Пісаць яму пакуль, праўда, не хацеў. Ве-дае ж, што сын у Ялце. Колькі разоў пісаў яму? Здаецца, два. Ну і даволі. Але неўза-баве ён стаў пачуваць сябе надта блага. Колькі дзён запар не выходзіў з дому. Гас-падыня прывяла бальнічную сястру. Сястра была пры ім толькі ўдзень. Начамі, страшэн-на стамляючыся, ён пісаў бацьку пісьмо. Пі-саў так: «Дзень добры, стары верабей. Ма-лэдому вераб'ю блага... Макротаў у мяне шмат, тэмпературы высокія, два разы ішла КР°Ў, другі раз адпляваў я яе дзён за дзе-сяць, але з гэтага часу з ложка ўжо не ўстаю — аслабеў да рэшты. Скора пачнецца гарачыня, трэба будзе ехаць з Ялты, а як у такім стане паедзеш?..»

За дзень перад смерцю яму палягчэла. Ён папрасіў гаспадыню купіць свежых клуб-ніц. З'еў дзве-тры ягады і больш не мог.

(Ён не ведаў, як паміраў Чэхаў. Паміраў ён у Бадэнвейлеры, у гатэлі. Быў позні ве-чар ці пачатак ночы, калі ён, прачнуўшыся, папрасіў паслаць па доктара. Раней ніколі ён сам гэтага не рабіў. Жонка выбегла ў пусты, маўклівы калідор начнога гатэля—папра-сіць каго-небудзь прывесці доктара. Чэхаў ляжаў і чакаў. Стоеная і душная цішыня па-навала ў гатэлі. У цёмных клетках паверхаў, скурчыўшыся ў нагрэтых пасцелях, спалі, абліваючыся потам, пажылыя сямейныя пары; вінны перагар стаяў у пакоях адзінокіх халасцякоў,— о, як душна было за сценамі, якое бязлюддзе было ў калідорах! Рыпеў пясок пад нечымі нагамі ля пад'езда гатэля. Які ядраны, смачны і чысты хруст!


1 2 3 [4] 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44