Загадка Богдановича

I ўсё ж чамусьці не хочацца думаць, што тая невядомая дзяўчына Кіціцына з тым па-кутна-супярэчлівым вершам «Цемень» на-заўсёды сышла з душы паэта і з ягоных ду-мак. Мне чамусьці хочацца думаць так. Вось ёсць у Багдановіча цудоўны верш пра зорку Венеру, якая светла ўзышла над зямлёю, пра апошні вечар расстання, пра згадку аб тым вечары «ў далёкім краю» — і ёсць у вершы найцудоўнейшыя радкі, у якіх паэт просіць каханую глянуць іншы раз на тую зорку — «у расстанні там з ёй зліём мы пагляды свае...». Найцудоўнейшыя радкі, роўныя па сіле ўздзеяння, па сваёй высокай паэтычнай прастаце можа нават славутаму лермантаўскаму — «и звезда с звездою говорит». I вось я думаю: каму аддаць гэтыя радкі? Проста нейкай дзяўчыне, у якой нават няма ні прозвішча, ні імя, як у Кіціцынай, пра якую мы нават не ведаем, дзе яна жы-ла: у Яраслаўлі, у Вільні, у Мінску—ці, можа, палічыць іх проста выдумкай паэтавай галавы, як Вераніку з аднайменнага паэта-вага вершаванага апавядання? Шкада, нават неяк вельмі шкада пакідаць тэты верш без адрасата. Хацелася, каб, як у выпадку з пуш-кінскім «Я помню чудное мгновенье...», згадвалася імя жанчыны — і не абавязкова думаць, што яна, тая жанчына, абавязкова павінна быць вартая такога верша. Папраў-дзе, ці так ужо і Керн была вартая геніяль-нага верша, ці так ужо і Наталля Мікалаеўна была вартая не менш выдатнай пушкінскай «Мадонны»? Ёсць паэзія, ёсць высокая мара паэта пра каханне,— ці так ужо гэта мала?!

Я аддаў бы Багдановічаў «Раманс» так мала знаёмай нам дзяўчыне Кіціцынай. Няхай! Яна спыніла на сабе ўвагу Багдановіча: яму тады было васемнаццаць год. Ён не меў, мусіць, з ёй па-сапраўднаму шчаслівага ка-хання, але хто сказаў, што каханне абавязкова павінна быць шчаслівым? Я ўяўляю: гаворкі з ёю захаплялі яго. Яе непадобнасць да другіх, яе містычны парыў у надземнае. I хвалявалі яе пакуты. Абое яны былі хво-рыя. Але ён быў мацнейшы за яе — ён быў мастак. I вось мне думаецца. 3 гадамі па-інакшаму паўстаў перад ім яе вобраз. Зняты быў з яго хваравіты арэол, бо перажыў даў-но ўжо сам Багдановіч тое хваравіта-містыч-нае насланнё: застаўся сум, засталося шка-даванне, прыпомніліся колішнія гаворкі пра якое-небудзь перасяленне душ ці пра ад-гадванне думак на адлегласці — і вось ужо — хто ведае, якою каляінаю ідзе паэта-ва   думка,— нараджаецца тэты    верш.  Ён увесь ірвецца пад неба, як бы пад урачысты харальны спеў; выразна, востра малюецца ў мяккім небе вежа касцёла, а збоч І вышэй ззяе, трымціць, пераліваецца ў небе ранняя зорка. I як хораша, як светла, як прасвет-лена сумна там, у небе, і не ў нейкім містыч-ным царстве паднебным зліваюцца душы яго і яе,— не, думкі і пачуцці іх свецяць ясней вечаровай зоркай над цёплай вечаро-вай зямлёй.

* * *

Багдановічу не асабліва шанцавала ў ка-ханні. Сказаўшы так, мы маем права заду-мацца — чаму? Toe, што Багдановіч быў варты кахання і сам быў несумненна здоль-ны на моцнае пачуццё,— даказваць гэта сёння не трэба, і колькі палкіх сённяшніх прыхільніц ягонага таленту з радасцю заха-целі б узнагародзіць яго за колішнюю не-справядлівасць лёсу! Толькі Багдановічу сёння гэта не трэба, ды і не ўпэўнены мы, што, каб з'явіўся Багдановіч сёння, усё не паўтарылася б спачатку.

Ёсць на тое свае прычыны, і, гаворачы так, мы менш за ўсё схільныя вінаваціць у сардэчных драмах Багдановіча каго-небудзь, акрамя яго самога. Гучыць такое трохі дзіў-на, але ўсё ж, мусіць, гэта так.

Тут трэба тлумачэнне.

Раман з Анютай Гапановіч — адна з чар-говых ягоных няўдач. Мы мала ведаем пра Анюту Гапановіч, падказаць хоць нешта, мо-жа, здолее яе партрэт. 3 пэртрэта глядзіць на нас маладея дзяўчына са светлымі, на-іўна-легкадумнымі вачамі, з капрызлівым абрысам вуснаў, са слабаватым і нервова-мяккім падбародкам. Мякка падвітыя вала-сы адцяняюць гладкі невысокі лоб. Рысы твару хваравіта і зноў жа капрызліва драбна-ватыя— уражанне падказвае вобраз адной з тых натур, у якіх жаноцкасць абуджаецца рана, у якіх наіўнасць заканамерна і дзіўна ўжываецца разам з душэўным эгаізмам, якія інстынктыўна адчуваюць сваю прыця-гальнасць для паэтычных натур і на гэтай падставе выпешчваюць недзе ў глыбіні душы перабольшанае ўяўленне аб сабе. Непа-сільныя для іх прэтэнзіі, такія мілыя і, здаец-ца, прывабныя ў маладосці, з часам балюча раз'ядаюць ім душу: яны пачынаюць ду-маць, што свет не зразумеў іх, ім хочацца рэспектабельнага бляску, забяспечанага і поўнага, як чаша, жыцця, а жыццё зычыць ім у кавалеры не надта перспектыўных, як пасля выяўляецца, чыноўнікаў ці інжынераў. Паэты, вядома, бракуюцца з самага пачат-ку — якое ўжо там рэспектабельнае жыццё з паэтам! Замужам яны адчуваюць сябе ня-шчаснымі, год-два высільваюцца з сябе і — нарэшце... апускаюцца да самай банальнай сварлівасці кухаркі.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 [30] 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44