Яна — выдумка маёй галавы

У кабінеце Адама Ягоравіча, бацькі Максіма Багдановіча, вісела рэпрадукцыя «Сіксцінскай мадонны» Рафаэля. Яе падарыў Адаму Ягоравічу разам з рэпрадукцыямі іншых карцін Аляксей Максімавіч Горкі.

Максім ведаў і любіў гэтую карціну з дзіцячых гадоў, і вобраз Мадонны адыграў вялікую ролю ў фарміраванні яго эстэтычных поглядаў, натхніў на цудоўныя творы,   прысвечаныя жанчыне-маці.

У адзінай прыжыццёвай паэтычнай кнізе Максіма Багдановіча «Вянок» ёсць цыкл над назваю «Мадонны». У яго ўваходзяць дзве невялічкія паэмы «У вёсцы» і «Вераніка».

У эпіграфе да паэмы «Вераніка» паэт напісаў: «Яна — выдумка маёй галавы». Але даследчыкаў творчасці М. Багдановіча не раз цікавіла пытанне, ці быў у гераіні паэмы «Вераніка» прататып і якія падзеі ўспамінае аўтар з такім сумам? Дзе, калі і з кім гуляў Максім у лапту, гарэлкі і гарадкі, пускаў «у паветра белых галубоў»? Ці быў такі сад, «дзе веяла дыхание сна», у якім узрасла Вераніка?

Паэт Алесь Бачыла, які напісаў лібрэта да оперы «Зорка Венера», паэму пра Максіма   Багдановіча і сцэнарый дакументальнага фільма пра паэта, у сваей кнізе «Дарогамі Максіма» выказаў наступнае меркаванне: 

«Чытаючы апісанні прыроды ў «Вераніцы», мы адразу пазнаем Ракуцёўшчыну, дзе былі

I вулка, веючая сном,

I ціхі старасвецкі дом

3 цяністым, адзічэлым садам,

Над ім шпакоўніца ўгары,

А ўкруг схіліўся тын стары.»

Прааналізаваўшы ўсе абставіны, адлюстраваныя ў паэме «Вераніка», і супаставіўшы іх з расказамі людзей, кія ящчэ помняць тых, хто некалі жыў у Ракуцёўскім фальварку, Алесь Бачыла прыходзіць да вываду: што «за вобразам Веранікі стаяла канкрэтная асоба. Яна янічэ пазней напомніць паэту пра сябе.

Я ў сад пайшоў.

Ўсё глуха, дзіка,

Усё травою зарасло.

Няма таго, што раныы было,

I толькі надпіс: «Вераніка»,

На ліпе ўрэзаны ў кары,

Казаў вачам аб тэй пары.

А што да эпіграфаў, дык іх, як і самі вершы, не заўсёды трэба разумець просталінейна».

У разважаннях Алеся Бачылы многа слушнага, але з асноўным вывадам яго, што ў «Вераніцы» паказаны падзеі, якія адбываліся ў Ракуцёўшчыне,— згадзіцца цяжка.

Уважліва ўчытаемся ў тэкст паэмы. Першае, на што звяртаеш увагу, гэта тое, што дом і сад Забелаў былі не ў фальварку, а недзе на ціхай гарадской вуліцы.

Не калыхиуцда лісцяў хвалі,

Ўспляснуўшы пенаю цвятоў

Паверх чарэшневых кустоў;

Кіпіць шум места дзесь там далі,

А тут і глуха і цямно,—

Не зварухне марское дно.


[1] 2 3 4 5 6 7 8 9 10